Türkiye’de internet dünyasının en büyük dönüm noktalarından biri, 14 Eylül 2022 tarihinde TRABİS (..tr Ağ Bilgi Sistemi) altyapısının resmen devreye girmesiyle yaşandı. Yıllardır ODTÜ bünyesinde yürütülen ve şirket kuruluşu, vergi levhası ya da marka tescili gibi ağır evrak yükümlülükleri gerektiren .com.tr tahsisleri, yerini dünya standartlarındaki “ilk gelen alır” (First-Come, First-Served) kuralına bıraktı. Artık vatandaşlık numarasıyla dakikalar içinde belgesiz .com.tr almak mümkün hale geldi.

Fakat bazı alan adlarını sepetinize ekleyip ödemesini yapsanız bile sistem sizden aniden resmi evrak talep edebilir. Paranız çekildiği halde alan adı hemen aktifleşmez, belirli bir süre içinde istenen belgeleri TRABİS’e iletmezseniz tahsis iptal edilir ve paranız kartınıza iade edilir.

Bu durumun ardındaki yasal mekanizmayı, TAKİL sisteminin ne olduğunu ve hangi kelimelerin bu filtreye takıldığını detaylarıyla ele alalım.

Belgesiz Dönemde İstisna: TAKİL (Tahsise Kısıtlı Alan Adları Listesi) Nedir?

TRABİS mevzuatında, alan adı tahsisinin kamu düzeni, toplum güvenliği veya özel yasalarla korunan mesleki alanları suiistimal etmesini engellemek için iki temel koruma listesi oluşturulmuştur:

  1. Yasaklı Alan Adları Listesi: Terör, yasa dışı faaliyetler, nefret söylemi, ahlaka aykırı ifadeler ve doğrudan dolandırıcılığı çağrıştıran, hiçbir koşulda kimseye tahsis edilemeyen alan adlarıdır.

  2. TAKİL (Tahsise Kısıtlı Alan Adları Listesi): Doğrudan yasaklı olmayan ancak “herkesin kafasına göre tescil edemeyeceği”, belirli yasal yetki, mesleki unvan ya da kamu izni gerektiren alan adlarının yer aldığı listedir.

Bir alan adı sorgulandığında “Müsait” görünmesine rağmen yanında “Evrak Gerekli” uyarısı çıkıyorsa, seçtiğiniz kelime TRABİS’in TAKİL filtresine takılmış demektir.

Hangi Kelimeler ve Alan Adları TAKİL Kapsamına Girer?

Bir alan adının TAKİL listesine düşmesi genellikle rastgele gerçekleşmez. Sistem belirli anahtar kelimelere, sektörel unvanlara ve kamusal ifadelere karşı otomatik önlem alır:

  • Finans, Bankacılık ve Denetim Terimleri: finans, banka, yatirim, forex, kredi, borsa, faktoring gibi ifadeler. Bu kelimelerin serbestçe alınması; yetkisiz mevduat toplama, SPK veya BDDK izni olmadan lisanssız aracılık yapma ya da sahte yatırım danışmanlığı ile vatandaşın mağdur edilmesini önlemek amacıyla sıkı denetime tabidir.

  • Kamu Güvenliği ve Güvenlik Sektörü: dedektif, istihbarat, guvenlik, polis, jandarma, asker gibi kamu otoritesini doğrudan veya dolaylı çağrıştıran unvanlar.

  • Resmi / Yasal Mesleki Unvanlar: Türkiye Barolar Birliği, Türk Tabipleri Birliği veya Noterler Birliği gibi kanunla kurulmuş meslek örgütlerinin alanına giren avukat, hukuk, tabip, doktor, eczane, noter gibi kelimeler.

  • Tarihi, Kültürel ve Coğrafi Değerler: Türkiye’nin tarihi şahsiyetleri, koruma altındaki kültürel alanları, ilçe ve belde isimleri de kamusal suiistimale kapalı tutulur.

  • Kamu Kurumu ve Vakıf Kısaltmaları: Bakanlık, belediye veya devlete bağlı iştiraklerin unvanları ve kısaltmaları.

Sipariş Sonrası Süreç Nasıl İşler?

Evrak gerektiren bir .com.tr alan adı satın aldığınızda süreç klasik tescillerden farklı adımlarla ilerler:

  1. Ödeme Alınır ve Başvuru Oluşturulur: Satın aldığınız alan adı kayıt kuruluşu (kayıt operatörü) tarafından ücret kartınızdan tahsil edilir. Ancak alan adı hemen WHOIS üzerinde adınıza tescil edilmez; “tahsis incelemesinde” statüsüne alınır.

  2. Evrak Talebi: Kayıt operatörünüz, TRABİS sisteminden gelen kısıt bildirimini size ileterek bu alan adına sahip olma meşruiyetinizi kanıtlamanızı ister. Bu aşamada talep edilen evraklar şunlar olabilir:

    • İlgili ibareyi içeren Türk Patent ve Marka Kurumu tescil belgesi,

    • Ticaret Sicil Gazetesi veya Oda Kayıt Belgesi (unvanda o kelimenin geçmesi şartıyla),

    • Mesleki ruhsat, izin belgesi veya ilgili bakanlık/kurum onay yazısı.

  3. Onay veya İptal:

    • İstenen evrakları TRABİS mevzuatının tanıdığı yasal süre içinde eksiksiz yüklerseniz ve TRABİS yetkilileri başvuruyu uygun görürse alan adı aktif edilir.

    • Eğer elinizde geçerli bir resmi belge yoksa, evrakları yüklemezseniz ya da gönderdiğiniz belge TRABİS tarafından yetersiz bulunursa başvuru reddedilir.

  4. Ücret İadesi: Başvuru reddedildiği anda kayıt firması süreci kapatır, tahsil edilen ücret kartınıza iade edilir ve alan adı tekrar TAKİL listesindeki kısıtlı durumuyla boşa düşer.

Alan Adı Seçerken Takılmamak İçin Ne Yapmalı?

Projenizi hayata geçirirken zaman ve operasyonel kayıp yaşamamak adına şu noktalara dikkat etmeniz önerilir:

  • Sorgulama Ekranındaki Uyarı Rozetlerini İnceleyin: Bir kayıt operatöründen arama yaparken butonun yeşil olması tek başına yeterli değildir; yanında sarı veya turuncu renkli “Evrak Gerekli” uyarısının bulunup bulunmadığına mutlaka bakın.

  • Regüle Edilen Sektör İsimlerini Doğrudan Seçmeyin: Eğer bir banka, aracı kurum, bağımsız denetim şirketi veya ruhsatlı bir hukuk bürosu değilseniz, unvanınızda doğrudan denetime tabi kelimeleri ana gövde olarak kullanmak yerine markalaşmaya uygun özgün türetmelere yönelin.

  • Marka Tescilini Önceden Alın: Eğer belirli bir sektörel unvanı projenizde mutlaka kullanmak istiyorsanız, alan adını almadan önce Türk Patent nezdinde ilgili sınıflarda tescil başvurusu yapmak elinizi yasal olarak güçlendirecektir.

Özetle; .com.tr alan adlarında serbestlik kural olsa da, devletin kamu güvenliğini ve tüketici haklarını koruma refleksi TAKİL listesi üzerinden kesintisiz devam etmektedir.